"Oh ja", zei ze, "wat een vreselijk ding was dat om door te ploegen toen ik in de ondernemingsraad zat. Je komt er gewoon niet doorhéén. Veel te complex en wollig." Ik begreep haar meteen. Voor de meeste werkgevers (en werknemers) voelt de RI&E als een reusachtig papieren monster. Een document dat digitaal ergens staat te verstoffen, puur omdat het te complex is geworden om er fatsoenlijk mee te werken.
Je zou bijna vergeten waar het echt om gaat
Kort na mijn familiebezoek las ik de Kamerbrief van de minister van Werk en Participatie over de uitkomsten van de Werkgroep RI&E. Daarin zag ik precies de frustratie terug waar mijn nicht tegenaan liep. De RI&E is verworden tot een document waarin we analyses maken van analyses.
Gecertificeerde kerntoetsers keuren plichtsgetrouw plannen af omdat er bijvoorbeeld geen uitgebreide verzuimanalyse in zit, terwijl de Arbowet daar helemaal niet om vraagt. Je moet gewoon de oorzaken van werkgerelateerd verzuim in kaart brengen.
Door de angst voor de gevolgen schieten organisatie als het ware in een kramp. Want stel je voor dat de Arbeidsinspectie langskomt en je hebt geen getoetste RI&E? Dan moet je aan de slag en staat er flinke tijdsdruk op. En dus zijn organisaties zo druk bezig met het voldoen aan alle juridische kaders en het tevreden houden van kerndeskundigen, dat ze bijna zouden vergeten waar het echt om gaat.
Met medewerkers kijken naar de echte risico's
Wij roepen als veiligheidskundigen heel hard dat veiligheid werkbaar moet blijven. Maar ondertussen maken we het alleen maar onwerkbaarder. Begrijp me niet verkeerd: een goede risico-inventarisatie ís ook complexe materie. Er kijken verschillende disciplines naar en wetgeving is er niet voor niets. Maar het is aan ons om die complexiteit te beheersen en te vertalen. Wij moeten de brug zijn tussen de taaie wetgeving en de dagelijkse praktijk.
Onze taak is niet om nóg dikkere rapporten vol abstracte managementtaal te produceren, maar om de essentie eruit te filteren. Dat doen we door de RI&E terug te brengen naar de werkvloer, in heldere en begrijpelijke taal. Door samen met medewerkers te kijken naar de echte risico's. Als wij stoppen met het voeden van de papieren vinkjescultuur, maken we veiligheid voor organisaties weer behapbaar. En kunnen zij het papieren monster eens recht in de bek kijken.
