Tegenwoordig is Eric Kraal Safety Director bij Strukton, maar van oorsprong komt hij niet uit de bouw. Jarenlang werkte hij in de industrie en de petrochemie. Dat zijn branches waarin er - net als in de bouw - sprake is van grote risico's en een sterke veiligheidscultuur.
Maar volgens Kraal is er toch een belangrijk verschil. "In de industrie maak je een product op locatie en breng je dat vervolgens naar de klant. In de bouw pakken we alles wat we nodig hebben en stoppen dat in een bus of vrachtwagen, om vervolgens bij die klant aan de slag te gaan."
"Door het hele land zijn we bezig met infrastructuurprojecten, bijvoorbeeld voor de overheid en ook aan het spoor. Daar heb je voortdurend te maken met interactierisico's. Een medewerker is bijvoorbeeld een kabel aan het trekken, dan wil je niet dat er boven hem iemand bezig is met slijpwerkzaamheden. Of er moet een last worden verplaatst met een hijskraan, over een terrein waar mensen aan het werk zijn."
Jij komt vaak zelf op bouwlocaties, bij projecten. Is dat om te controleren of iedereen veilig werkt?
"Niet in de eerste plaats. Ik ben geen politieagent en dat weiger ik ook te zijn. Want dan krijg je een heel reactief veiligheidssysteem, gedreven op extrinsieke motivatie. Die bezoeken leg ik meer af om kennis te maken met onze collega's en met de ketenpartners, zowel met de verschillende werknemers als met de projectmanagers."
"Ik wil heel graag dat mensen naar me toekomen omdat ze zaken hebben gesignaleerd: "De jas die ik nu heb wil niet dicht, want de ritssluiting ging al na 3 weken kapot." Of: "Ik heb een oplossing gezien op een andere locatie waardoor ze nu veiliger werken. Kunnen wij dat ook niet gaan implementeren?" Maar natuurlijk, als er zaken echt niet goed gaan, zal ik daarop wijzen."
Wat voor situaties kom je dan tegen?
"Wat je bijvoorbeeld weleens ziet, is dat een hek continu open blijft staan. Dan kan iedereen zo de bouwplaats op. Dat is niet alleen een securitykwestie, het hangt ook samen met safety. Je wil op een bouwterrein geen spelende kinderen en ook geen toeristen. Het is eens gebeurd dat er opeens enkele fietsers tussen de graafmachines stonden omdat ze een afslag hadden gemist. En dat doordat dat hek openstond."
"Als zoiets een enkele keer gebeurt, doe je dat hek gewoon weer dicht. Maar na 5 keer moet je toch vragen gaan stellen: wat is er nodig om het beter te doen? Worden oplossingen vervolgens niet uitgevoerd, dan volgt er een ander gesprek. We proberen het lerend vermogen van onze ketenpartners te stimuleren, maar we blijven niet eindeloos motiveren. Het is dan ook voorgekomen dat we van een van die partners afscheid hebben moeten nemen."
Een grote uitdaging in jouw werk is het hoge aantal onderaannemers. Hoe staat het met hun veiligheidsbewustzijn?
"Buitenstaanders beseffen soms niet hoeveel ketenpartners dat zijn: echt honderden. Het gaat bijvoorbeeld over individuele dakdekkers, metselaars, organisaties voor het groenonderhoud, maar ook over specialisten in engineering, werkvoorbereiding en uitvoering. Het loopt van geofysisch onderzoek tot en met het onderhoud van bruggen, het kabelwerk, het graafwerk, enzovoort. En sommige van die onderaannemers huren zelf ook weer organisaties in. Soms wordt je keten dan wel 10 niveaus diep."
"Bij kleinere partijen is veiligheid vaak minder ingebed, minder geïntegreerd in alles wat je doet. Als er een gat zit in een steiger, leggen ze er een plank overheen. Gebeurt dat 3 keer, dan liggen er dus 3 planken. Wij zullen continu de vraag stellen: hoe kan het zijn dat we zo vaak een steiger hebben met een gat? Moeten we niet eens gaan praten met de leverancier?"
"Daar komt bij dat Strukton zelf ook nog geen eenheid is. Wij zijn ontstaan uit het onderhoudsbedrijf van de Nederlandse Spoorwegen, daarna groeiden we uit tot een conglomeraat van regio's en bedrijven die allemaal onafhankelijk van elkaar werkten. In de afgelopen jaren is alles veel meer bij elkaar gebracht en hebben we het aantal bedrijven sterk teruggebracht. Maar zo'n samenvoeging betekent ook dat je een erfenis krijgt van veel verschillende systemen en processen."
Proberen jullie die kleinere partijen dan 'op te voeden'?
"Dat is een woord dat ik zelf inderdaad weleens gebruik. Maar natuurlijk ligt dat gevoelig, want je zwaait toch een beetje met het vingertje. Dus roepen we niet alleen dat je altijd je persoonlijke beschermingsmiddelen moet dragen, ook als het 35 graden is, maar besteden we daarnaast aandacht aan het waarom."
"We vragen ook wat de ander nodig heeft. Bijvoorbeeld meer schaduw, meer rustmomenten of andere werktijden. We bieden onze toolboxen en onze meldapplicatie ook aan onze partners aan. Bovendien stellen we bijvoorbeeld HSE-capaciteit beschikbaar: inhoudelijke experts die bij die betreffende ketenpartners mee kunnen kijken en hun adviezen kunnen geven. Dit past trouwens ook in allerlei bredere branche-initiatieven, zoals de Governance Code Veiligheid in de Bouw."
In een post op LinkedIn legde je de nadruk op een goede voorbereiding van ieder project?
"Dat is misschien wel het allerbelangrijkst. Het komt voor dat je al in de uitvoeringsfase zit en dat dan blijkt dat je in het voortraject toch niet de juiste beslissingen hebt genomen. Dan is veiligheid, en vooral onveiligheid, vaak niet goed meer bij te sturen."
"We hadden ooit een team dat geluidsschermen plaatste langs het spoor. Dat hadden ze al kilometerslang gedaan en op het rechte stuk ging dat uitstekend. Maar op een gegeven moment maakte het spoor een bocht, lag het op een talud en liep ernaast een slootje. Daardoor konden de medewerkers er minder goed bij en moesten ze met een andere kraan werken."
"De situatie was dus net anders, maar daar was vooraf niet goed genoeg over nagedacht. Het gevolg was dat de man die het werk begeleidde, onvoldoende afstand kon houden tot het hijsobject. Hij kwam met zijn vingers tussen de stalen paal en het betonnen element. Daar hield hij een gebroken hand aan over, met een flink gat erin. Dat hadden we kunnen voorkomen door een betere voorbereiding."
Hoe ziet zo'n voorbereiding er precies uit?
"Tegenwoordig werken we steeds vaker met 3D-modellen. Alle betrokken partijen komen bij elkaar en inventariseren wat de beste aanpak is. Wat ga ik doen, op welk moment? Waar liggen de interactierisico's met alles wat we parallel dan wel na elkaar moeten uitvoeren?"
"Juist die interactierisico's kun je met die 3D-modellen prachtig zichtbaar maken. Daar kun je precies op zien wat de ene partij gaat doen en waar de andere partij op dat moment mee bezig is. Je ziet ook waar ze elkaar kruisen of hinderen. Je kunt het beschouwen als een last-minute risk assessment, maar dan veel eerder in het proces."
Wat is de grootste uitdaging waar je mee te maken krijgt?
"Zoals ik al zei, bestond Strukton uit een veelvoud aan organisaties die zijn samengevoegd. Mijn opdracht is te komen tot een uniforme aanpak voor veiligheid. Tegelijkertijd moet er ook ruimte zijn voor maatwerk. Wegenbouw is iets anders dan spoorbouw of waterbouw, dus heb je te maken met andere standaarden, andere certificaten en met mensen die weer net anders zijn opgeleid."
"Daarom streven we naar een soort piramide: bovenin algemene regels die gelden voor iedereen, onderin specifieke regels per werkomgeving of soms zelfs per taak. Uiteraard werk ik veel samen met tal van collega's, bijvoorbeeld HSE-managers, en dat levert mij buitengewoon veel inzichten op. Tegelijkertijd weet ik dat anderen nog meer prioriteiten hebben, waardoor ik niet zo snel dingen kan verwezenlijken als ik soms zou willen."
Lig je weleens wakker van je werk?
"Ja, dat gebeurt. Dan vraag ik me af: hoe ga ik ervoor zorgen dat dit echt een waterdicht systeem wordt? Want als er lekken in zitten, heb je toch weer kans op letsels en ongevallen. Laatst hadden we bijvoorbeeld een incident met een knikmops, een type graafmachine dat simpelweg onveilig is. Maak je een te abrupte stuurbeweging of ga je te hard door de bocht, dan valt zo'n machine gewoon om, letterlijk. En dat ding weegt zo'n 5 tot 10 ton."
"Vandaar dat wij die knikmopsen in contracten hebben uitgefaseerd. Althans binnen ons eigen materieel, want via de ketenpartners komen ze soms toch weer binnen. Dan blijkt dat een bedrijf ergens in die keten niet van ons beleid op de hoogte was en zo'n knikmops ongestoord kon passeren."
Stel dat ik je over 5 jaar weer interview, wat is er dan veranderd?
"Dan hebben onze medewerkers en ketenpartners zich de organisatie van hun eigen veiligheid nog meer eigengemaakt. Bovendien beschikken we dan over een systeem dat een eenduidig inzicht geeft in het presteren van de organisatie op het gebied van veiligheid. Met dat systeem kun je niet alleen zien hoeveel ongevallen er zijn gebeurd, maar ook welke interventies werken."
"Nee, daar zijn we op dit moment nog niet. We hebben een overzicht van de ongevallen met verzuim dat we ook op onze intranetsite publiceren. Maar we hebben nog onvoldoende controle om te zeggen: als we dit doen, zal het aantal ongevallen halveren. En dat is wat ik in de komende jaren wil bereiken."
